आफ्नै संसार

जाडो, आगो र भविष्य

2009-12-25T19:31:00.000-08:00

हरेक जाडोहरु इतिहाँसका
तिम्रा लागी अभिषाप थिएनन कहिल्यै
तिमीले आगो बाल्न सकेनौ
त्यसैले जाडो
मंसिर नलाग्दै भितृयो तिम्रो आँगनमा
हो, तिमीले आगो बाल्न सकेनौ
त्यसैले त लगलागि काँपेरै बितायौ
जीवनका कयौँ हिउँदहरुलाई
कतिण्जेल पुर्पुरोलाई अभागी भन्ने ?
कतिण्जेल निरिह ठान्ने आफैलाई ?
समयका अनगिन्ती हिउँदहरु
अझै बाँकी छन भाई
अब पनि तिम्रा चाउरिएका गालाहरु
लगलागि काँपेर हाँस्न सक्दैनन
त्यसैले फुटाइदेउ संकोचका वादलहरुलाई
र, फ्या“किदेउ तिम्रो कातरता
बरु झोसिदेउ आफ्नै टाउकामा आगो
बरु सल्काइदेउ आफ्नै छातिमा आगो
तर आगोदेखि कहिल्यै डराउनु हु“दैन
किनकि
आगो विजय हो
आगो मुक्ति हो
आगो परिवर्तन हो
र, तिम्रालागी आगो
इतिहा“सका एकएक धोका विरुद्धको बदला पनि हो ।

यो प्राकृतिक नियम हो
यहा“ फुत्किएका एकएक समयहरु
तिमिसित कहिल्यै हिसाब माग्न आउने छैनन
एकपटक बिगतलाई सम्झेर हेर
परारसाल खोक्दा खोक्दै बा मरे
पोहोर ठण्डिमा काम्दा काम्दै आमा मरिन
र, अझै तिमि आगोसित डरायौ भने............
यि चाउरिएका गालाहरु सँगै
यि दबिएका आँखा र हरिया दाँतहरु सँगै
यो ख्याउटे शरिर पनि मर्ने छ एकदिन
र, तिमि फगत लाश हुनेछौ
त्यतिबेला तिनिहरुले
तिम्रै शरिरमा आगो बाल्नेछन
ति फटाहाहरुले
ति सामन्तिहरुले
तिमिलाई केवल दाउरा बनाएर ताप्नेछन
त्यसैले विकल्पहरु रोज
तिमि आगो बाल्न चाहान्छौ
कि खरानी बन्न चाहान्छौ ?
सोच र फैसला गर ।

World's Most Extreme Bodybuilders

2009-09-13T22:06:00.000-07:00

Gregg Valentino: World's Biggest Biceps

Markus Rühl: some of the biggest shoulders in history

Johnnie O. Jackson: notable powerlifter

Lou Ferrigno: the Incredible Hulk

Ronnie Coleman: eight straight wins as Mr. Olympia

Arnold Schwarzenegger: youngest Mr. Universe at age 20, then won Mr. Olympia seven times

गजल

2009-09-13T19:34:00.000-07:00

आफै पनि खै अब त हराए झै लाग्छ
हृदय भित्र हृदय तिम्रो पुरानो झै लाग्छ

आँखै आघि तिम्रो तस्विर पोतिएर आए पनि
आँखा आँखा जोड्ने इच्छा सेलाए झै लाग्छ

विरहका गित सँगै आँशु तिम्रा पग्लेपनि
कोलाज गजल लेख्ने मुटु भत्किए झै लाग्छ

हृदय मन्दिर् हृदय सँगै वस्ने रहर पोखे पनि
हृदय-हृदय जोड्ने रहर ओइलाए झै लाग्छ

यि पनि मोनालिशा

2009-09-13T02:49:00.000-07:00

World's Oldest

2009-09-12T03:47:00.000-07:00

World's Oldest Conjoined Twins (57-year-old)

World's Oldest Flute (35,000-year-old)

World's Oldest Cat (29-year-old)

World's Oldest Mother (70-year-old)

World's Oldest Father (90-year-old)

World's Oldest Model (80-year-old)

संसारकै कुरुप मान्छे रे यि

2009-09-08T20:41:00.000-07:00

पप स्टार स्व Michael Jackson फूटबल स्टार Ronaldinho

Donatella Versace

Steven Tyler

Life in white house

2009-09-06T04:07:00.000-07:00

गजल

2009-09-06T03:37:00.000-07:00

जिउदै पनि मरे जस्तो लास भयो जिन्दगि
निल्दा निल्दै अडकिएको गास भयो जिन्दगि

तिमिलाइ पर्खिएर बाटो हेर्दा हेर्दै थाकेँ
आइनौ तिमि त्यसैले त उदास भयो जिन्दगि

छैन हाँसो छैन खुशि रित्तिएछन मुस्कानपनि
पिडाहरु थुप्रिएर रास भयो जिन्दगि

जल्दा रैछन लक्ष्यपनि मुटु भत्किगएपछि
तिमिबिना एकान्तको बास भयो जिन्दगि

आमालाई चिठ्ठि

2009-09-06T03:27:00.000-07:00

मेरि आमा, खै के लेखुँ?
केवल घाउहरु छन्
चोटहरु र व्यथाहरु छन्
र छ यो शुन्य जिवन

शान्त छैन वतावरण
चारैतिर चिच्चाहट र कोलाहाल मात्रै छ
भोकाहरु कराइरहेछन्
नाङ्गाहरु बौलाइरहेछन
तर यो दुनिया केवल हेरिरहन्छ
तिनै शोषित पिडितहरुको खिल्लि उडाउँछ
न विचार छ कसैसित न विवेक
न भावना छ न संवेदना
म यो शहरको विचमा उभिएर सोध्न चाहान्थेँ
"तिमिहरु मानिसहरु हौ वा कुनै निर्दयि जिवको अवतार?"
"यि मानव वस्तिहरु हुन् वा चिच्चाहट लाग्दा भुत बङ्गला?"
तर मलाइ थाहा छ आमा
मलाइ थाहा छ तिनिहरु थप्पडि बजाएर हाँस्नेछन्
र फेरि एकपटक मेरो स्वाभिमानको हत्या गर्नेछन्
त्यसैले म असमर्थ छु आमा
म यो दुनियाँसित कुनै टकराव मोल्न सक्दिन
निरिह छु निर्लज्ज छु आफैसित

रक्ताम्यै छ शहर विद्रोहका राता झन्डाहरुले
टुँडिखेलमा लाम छ अधिकार माग्नेहरुको
सँग सँगै एउटा बिडम्बना पनि छ
न स्थायि सरकार छ देशमा न कानुन
न शान्ति छ न सुरक्षा
कटवाल फेरि बौलायो
तिमिले सुन्यौ होलि
राम वरणले रावणको औतार फेर्यो
र तिमिले चुनेका प्रतिनिधिहरु
सरकारवाट गलत्याइए 'प्रभु'हरुका आदेशमा
तैपनि यो स्वतन्त्र देश रे आमा
यो स्वाधिन देश रे
जहाँ जननिर्वाचित सरकारले मन्दिरमा
पुजारि फेर्न पनि पाउदैन
यो स्वतन्त्र देश रे आमा
जहाँ अन्तैको रिमोटवाट नेताहरु चल्छन्
र कठपुतलिहरु देशमा प्रधानमन्तृ बन्छन्
यस्तै छ आमा
यस्तै छ देश यस्तै छ शहर

बाग्मतिमा पानि हैन ढल बग्छ
सडकमा फोहोरका दुर्गन्ध
हावामा अक्सिजनको सट्टा धुलोका कणहरु तैरन्छन्
न धारामा पानि छ न कोठामा बत्ति
यो रातको अँधेरिमा
तिमिलाइ चिठ्ठि लेख्दाको बखत
अघाडि टुकिमा मट्टितेल सकिनै लागेको छ
मेरि आमा, के लेखौ खै
गाँउवाट डाक्टर बन्न हिँडेको छोरो
देश सँगै बिरामि छ
के लेख्नु आमा? के लेख्नु खै
मेरो जिवन र यो शहर
उस्तै छ उदास - उदास

गजल

2009-06-19T04:17:00.000-07:00

यती लामो यात्रा पछी छुट्टीनु पर्छ भनिनौ तिमीले त्यसैले म आएँ

आँफैसित जिन्दगीमा लटिनु पर्छ भनिनौ तिमीले त्यसैले म आएँ

त्यो रमाइलो यात्रा अनी रंगिन जीवन रंगिन संसार भनेउ तर

मन भित्र मनैवाट चुटिनु पर्छ भनिनौ तिमीले त्यसैले म आएँ

प्रेम, हाँसो, खुशी र चारैतिर मेरै मात्र प्रतिबिम्ब देखायौ तर

आफ्नै छायाँ सँग आँफै मेटिनु पर्छ भनिनौ तिमीले त्यसैले म आएँ

संगै बिताउला जिन्दगानी संगै तरौँला त्यो लामो नदी भनेउ तर

बिछोडको कराइमा भुटिनु पर्छ भनिनौ तिमीले त्यसैले म आएँ

दुस्साहस मन पराउँछु !

2009-03-06T05:30:00.000-08:00

सन् १९०३ मा पेरिसमा जन्मेकी एनिस निन फ्रेन्च अतियथार्थवादी शैलीका आभा-गार्दे उपन्यासहरूकी लेखिका हुन् । बढी त उनी फरक जीवनशैली र साहसिक डायरीहरूका कारण चर्चित रहिन् । उनी भन्छिन्, 'आफ्ना सपनाहरूलाई एउटा चंगाजस्तै खुल्ला आकाशमा हुत्याइदिनुहोस् । तपाईंलाई के थाहा, तिनले कुन नयाँ जीवन, नयाँ साथी, नयाँ प्रेम, नयाँ देश तपाईंको पोल्टामा ल्याउने हुन् ।'
हामी चन्द्रमामा जाँदै छौँ, त्यो त्यति टाढा छैन, मानिस आफैंभित्र झन् टाढा पुग्नुछ
उनको डायरीका केही अंश :-

म अभितप्त हुन चाहन्छु । खण्डित हुन परे पनि । म केवल परम् आनन्दका लागि मात्र बाँच्न चाहन्छु । अन्य केही कुराले मलाई छुँदैन । थोरै मात्रा, मधुरो माया- यी सबै कुराले मलाई चिसो अनुभूति हुन्छ । म छेलोखेलो गर्दै बाँच्न चाहन्छु, तप्त आकांक्षा...सेक्सुआलिटी, जसले थर्ममिटरलाई पड्काइदिओस् ! म न्युरोटिक छु, बिगि्रएकी छु, ध्वंसात्मक छु, आगो छु, खतरनाक लाभाजस्तै प्रज्वलनशील र अनियन्त्रित छु । म आफूलाई त्यो जंगली चितुवा सम्झन्छु, जो भर्खर खोरबाट फुत्केर उन्मुक्त भएको छ । - म केवल आगोमा विश्वास गर्छु । जीवनमा । आगोमा । म आगो भएकी हुँदा अरूलाई पनि आगो हुन प्रेरित गर्छु । मलाई लाग्छ, मान्छेको जीवन उसको साहस कति छ, त्यसको औसतमा खुम्चन्छ या फैलन्छ ।- लेखन वा कुनै पनि कलाले हाम्रो दृष्टिकोणलाई पुनर्नवीकरण गर्नुपर्छ । हामी जे कुरासँग घुलमिल भइसक्छौँ, त्यसलाई क्रमशः देख्न छाड्छौँ । लेखकले सुपरिचित दृश्यलाई हल्लाइदिन्छ, र त्यसपछि, झन्डै चामत्कारिक पाराले हामीले त्यसैमा नयाँ अर्थ देख्न थाल्छौँ । - र, त्यो दिन आयो, जतिखेर कोपिलाभित्र खुम्चिएर रहँदा खप्नुपर्ने जोखिम ढकमक्क फक्रनुको भन्दा बढी पीडादायक थियो । - कसैले पनि आफ्नो असली रूप सधैं, सबै ठाउँमा प्रकट गर्न सक्दैन । - जतिखेर मैले डायरी लेखिरहेकी थिएँ, मैले एकाएक एउटा आश्चर्यजनक 'इमेज'प्रति सचेत भएँ : सामाजिक, पारिवारिक, मैत्री सम्बन्धहरू एउटा आकाशगंगाजस्तै पो हुँदा रहेछन् । मित्रता मेरो जीवनका सहरहरूमा छरिएका छन् । पेरिस, न्युयोर्क, लसएन्जलस् । - हामी चन्द्रमामा जाँदै छौँ । त्यो त्यति टाढा छैन । मानिस आफैंभित्र झन् टाढा पुग्नुछ । - मैले आफूमा सबभन्दा मनपराउने कुरा मेरो हिम्मत, मेरो दुस्साहस हो । धेरै पीडा नखेपीकन अथवा आफैंलाई छिन्नभिन्न नबनाइकन..., सकेम्म आफूप्रति, आफ्ना वास्तविक भावनाप्रति इमानदार रहन मैले पहिल्याएका तरिका मलाई सबभन्दा पि्रय लाग्छन् । र, मैले सबभन्दा घृणा गर्ने कुरा हुन् : मेरो घमण्ड, प्रसिद्धिको, प्रशंसाको चाहना र मेरो सेन्टिमेन्टालिटी । म आफैंप्रति कठोर हुन चाहन्छु । हेर्नुस् न, एउटा जोक सुनाएपछि, वा रमाइलोका लागि कसैलाई उडाएपछि म धत्तेरी मैले के गरेँ भन्दै पश्चात्ताप नगरिरहन सक्दिनँ । - ओपेरा सुनिसकेपछिको मध्यरात्रि । संगीत सुनिरहँदा साँझदेखि नै मैले आफ्ना बारेमा, सौन्दर्यको सपनाका बारेमा, बौद्धिक प्राप्ति, प्रेम, कुनै सुन्दर नृत्यांगनाका हाउभाउ र एक दम वासनात्मक, सनसनीपूर्ण जिन्दगीका बारेमा सपना देखिरहेँ । मलाई ज्वरो चढिरहेको थियो, यस्तो लागिरहेथ्यो, म अनगिन्ती आकांक्षाको दन्दनाउँदो अग्नि-ज्वालाहरूमा छु । मैले आफू घरमा भएको, चिया पिउँदै गरेको, मञ्चमा उभिएको, विदेश भ्रमणमा गएको, लेखिरहेको, नाचिरहेको, दौडिरहेको र छिन्-छिन्मा सर्वांग रूपान्तरित भइरहेको देखिरहेकी थिएँ । म सबैतिर थिएँ, म सबै थोक थिएँ, सबै व्यक्ति थिएँ । मेरो जीवन कुनै दायरामा सीमित थिएन, यसको वरिपरि कुनै पर्खाल थिएन, यसको कुनै अन्त थिएन । मैले जति जति सपना देख्दै गएँ, त्यति-त्यति मेरो ज्वरो बढ्दै गयो र त्यतिन्जेल ज्वरो चढिरह्यो जतिखेर एक्कासि मैले अनुभूति गरेँ, मैले आफैंले आफैंलाई फुक्र्याइरहेकी रहिछु । - मानिसको स्वभाव केही कुराले परिवर्तन गर्न सक्दैन । तर, उसले आफैंले चाह्यो भने स्वयंलाई मनोवैज्ञानिक रूपले रूपान्तरित गर्न सक्छ ।- आफ्नै जीवनमाथि प्रयोगहरू गर्न तपाईंलाई पूर्ण अधिकार छ । तपाईंले गल्ती गर्नुहुनेछ । तर, तिनीहरू पनि सही हुन् !प्रस्तुति : नेत्र

नयाँ पत्रीकावाट

मेरो यौटा सपना

2009-01-24T06:51:00.000-08:00

मार्टिन लुथर किङ
अनुवाद : विनोदविक्रम केसी

अमेरिकाको इतिहासमा स्वतन्त्रताको महानतम प्रदर्शनका रूपमा अंकित हुन गइरहेको आजको दिनमा तपाइर्ंहरूका साथ रहन पाउँदा म हषिर्त छु । करिब एक शताब्दीअघि एक महान् अमेरिकीले -जसको प्रतीकात्मक छायामा उभिएका छौँ आज हामी) दासत्व मुक्तिको घोषणामा हस्ताक्षर गरे । यो ऐतिहासिक घोषणा अन्यायको ज्वालामा परेर भसक्कै भएका लाखौँ निग्रो दासका लागि आशाको मार्गदर्शक प्रकाशका रूपमा आयो, उनीहरूको कारावासरूपी लामो रातको अन्त्य गर्ने मनोरम बिहानीका रूपमा आयो । सय वर्षपछि पनि पृथकीकरणको हतकडी र विभेदका जन्जिरहरूले निग्रोको जीवनलाई कुँजो बनाएका छन् । सय वर्षपछि पनि भौतिक समृद्धिको विशाल महासागरको बीचमा अवस्थित गरिबीको निर्जन टापुमा बाँचिरहेको छ निग्रो । आपmनै देशमा निर्वासित छ ऊ । त्यसैले आज हामी हाम्रो 'लज्जापूर्ण स्थिति'लाई नाट्यकरण गर्न यहाँ आएका छौँ । एकप्रकारले हामी हाम्रो राष्ट्रको राजधानीमा एउटा नगदी चेक साट्न आएका छौँ । जब हाम्रा गणतन्त्रका अभियन्ताहरूले संविधान र स्वतन्त्रता घोषणाका भव्य शब्दहरू लेखे, त्यतिखेर उनीहरू एक प्रतिज्ञापत्रमा हस्ताक्षर गरिरहेका थिए । प्रत्येक अमेरिकी उक्त प्रतिज्ञापत्रको उत्तराधिकारी हुन गइरहेको थियो । यो प्रतिज्ञापत्र एक यस्तो वाचा थियो, जहाँ सबै मानिस -काला र गोरा सबै) को जीवन, स्वतन्त्रता र सुख-खोजीका नैसर्गिक अधिकारहरूको प्रत्याभूति थियो । आज स्पष्ट भइसकेको छ- आफ्ना काला जातिका नागरिकहरूका सन्दर्भमा अमेरिकाले उक्त प्रतिज्ञापत्रको वचन तोडेको छ । यो पवित्र दायित्वलाई सम्मान गर्नुको साटो उसले तिनका हातमा एउटा खराब चेक थमाइदिएको छ, जुन 'अपुग कोष'को टाँचा लागेर फिर्ता आएको छ । तर, हामी न्यायको बैंक टाट पल्टेको छ भन्ने विश्वास गर्न अस्वीकार गर्छाैँ । अवसरहरूको यो विशाल ढुकुटीभित्र पर्याप्त कोष छैन भन्ने विश्वास गर्दैनौं । तसर्थ, हामी यो चेकको नगद झक्िन आएका छौँ । हामी अमेरिकालाई वर्तमानको अत्यावश्यकताको स्मरण गराउन पनि यो पूज्य भूमिमा उपस्थित भएका छौँ । शान्त रहने विलासितामा रम्ने तथा शिथिल पार्ने क्रमिकतावादको लागूऔषध सेवन गर्ने समय होइन हो । यो समय हो- लोकतन्त्रका प्रतिज्ञाहरूलाई साकार पार्ने, विभेदको अँध्यारो र निर्जन उपत्यकाबाट माथि उठेर जातीय न्यायको आलोकित मार्गमा पुग्ने । यही समय हो- यो देशलाई जातीय अन्यायको बालुवाभासबाट उठाएर भ्रातृत्वको ठोस चट्टानमा पुर्‍याउने । परिस्थितिको गम्भीरतालाई उपेक्षा गर्नु अमेरिकाका लागि घातक हुनेछ । कालाजातिको वैधानिक असन्तोषको यो उखुम गर्मी तबसम्म सकिनेछैन, जबसम्म स्वतन्त्रता र समानताको शक्तिबर्द्धक शरद आउनेछैन । २८ अगस्ट १९६३ को यो प्रदर्शन अन्त्य होइन, सुरुवात हो । निग्रोलाई उसको नागरिक अधिकार प्रदान नगरिएसम्म अमेरिकामा न स्थिरता हुनेछ, न शान्ति । न्यायको घमाइलो दिन नआएसम्म विद्रोहका भूमरीहरूले यो देशलाई जरैसम्म हल्लाइरहनेछन् । तर, मैले न्यायको दरबारतिर उन्मुख न्यानो संघारमा उभिएका मेरा मानिसलाई भन्नैपर्ने एउटा कुरा छ- यथोचित स्थान हासिल गर्ने प्रक्रियामा हामीले अनुचित कुनै काम गर्नुहुँदैन । कटुता र घृणाको गिलासबाट पिएर स्वतन्त्रताको प्यास मेटाउने प्रयत्न नगरौँ । हामीले हाम्रो संघर्षलाई सदा मर्यादा र अनुशासनको उच्च धरातलमा सञ्चालन गर्नुपर्छ । हामीले हाम्रो रचनात्मक विरोधलाई शारीरिक हिंसामा पतन हुन दिनुहुँदैन । हामी शारीरिक र आत्मिक शक्ति मिलान हुने गौरवमय उचाइतिर उठ्नुपर्छ । निग्रो समुदायलाई घेरा हालिरहेको विचित्र सैन्यदस्ताकै कारण हामीले सारा गोरा मानिसलाई अविश्वास गर्नुहुँदैन, किनभने हाम्रा गोरा दाजुभाइले महसुस गर्न थाल्नुभएको छ- उहाँहरूको भाग्य हाम्रो भाग्यसँग जोडिएको छ । आज यहाँ उपस्थित उहाँहरूको ठूलो संख्या यसको प्रमाण हो । उहाँहरूले बुझ्न थाल्नुभएको छ-उहाँहरूको स्वतन्त्रता हाम्रो स्वतन्त्रतासित कसिलोसँग बाँधिएको छ, हामी एक्लाएक्लै हिँड्न सक्दैनौँ । जब हामी हिँड्न थाल्छौँ, हामीले वाचा गर्नुपर्छ- हामी सधँै अगाडि बढ्नेछौँ, हामी पछाडि र्फकन सक्दैनौँ । केही यस्ता मानिस पनि छन् जो नागरिक अधिकारका अनुयायीहरूलाई सोधिरहेछन्, 'तिमीहरू कहिले सन्तुष्ट हुनेछौ ?' जबसम्म निग्रो पुलिस बर्बरताका अवर्णनीय आतंकको सिकार हुन्छ, हामी कदापि सन्तुष्ट हुन सक्दैनौँ । हामी तबसम्म सन्तुष्ट हुन सक्दैनौँ, जबसम्म यात्रा गरेर थाकेका हाम्रा शरीरले राजमार्ग र सहरका होटेलमा बास पाउनेछैनन् । हामी तबसम्म सन्तुष्ट हुन सक्दैनौँ, जबसम्म निग्रोहरूलाई सानो अस्त-व्यस्त स्थानबाट ठूलो अस्त-व्यस्त स्थानमा सारिरहिन्छ । हामी तबसम्म सन्तुष्ट हुन सक्दैनौँ, जबसम्म 'गोराहरूका लागि मात्रै' लेखिएका संकेतद्वारा हाम्रा बालबच्चाको स्वत्व खोसिन्छ र लुटिन्छ उनीहरूको आत्मसम्मान । जबसम्म मिसिसिपीको नेग्रोले भोट हाल्न पाउँदैन, जबसम्म न्युयोर्कको निग्रोे ठान्दछ कि उसँग केही पनि छैन जसका लागि उसले भोट हाल्नुपरोस्, तबसम्म हामी सन्तुष्ट हुन सक्दैनौँ । अहँ, हामी सन्तुष्ट छैनौँ, हामी सन्तुष्ट हुनेछैनौँ, तबसम्म जबसम्म न्याय खोलाझैँ उर्लिनेछैन । तपाईंहरूमध्ये केही ठुल्ठूला मुद्दा तथा यातना भोगेर यहाँ आउनुभएको छ भन्ने कुरा मैले बिर्सेको छैन । तपाईंहरूमध्ये केही कारागारका साँघुरा कोठरीबाट भर्खरै निक्लेर आउनुभएको छ । तपाइर्ंहरूमध्ये केही यस्ता ठाउँबाट आउनुभएको जहाँ स्वतन्त्रताको खोजीका कारण तपाइर्ंलाई सजायको आँधीले निर्घात चुटेको छ र पुलिस ज्यादतीको हुरीद्वारा तपाईं ढुन्मुनिनुभएको छ । तपाईंहरू रचनात्मक कष्टका विशिष्ट अनुभवी हुनुभएको छ । अनार्जित कष्ट मुक्तिप्रदायक हुन्छ भन्ने विश्वासका साथ निरन्तर काम गरिरहनुहोस् । मिसिसिपीमा फर्किनुहोस्, अलावामामा फर्किनुहोस्, साउथ क्यारोलिनामा फर्किनुहोस्, जर्जियामा फर्किनुहोस्, लुजियानामा फर्किनुहोस्, उत्तरी सहरका झुपडपट्टी र अस्त-व्यस्त बस्तीमा फर्किनुहोस् । जान्नुहोस् कि परिस्थिति बदलिन सक्छ र बदलिनेछ । निराशाको उपत्यकामा आहाल नबसौँ हामी । आज र भोलिका कठिनाइहरू सामना गरिरहे पनि मेरा मित्रहरू, मसँग अझै पनि एउटा सपना छ । अमेरिकी सपनामा गहिरोसँग जरो गाडेर रहेको सपना हो, यो । मेरो एउटा सपना छ- एकदिन यो राष्ट्र माथि उठ्नेछ र आपmनो आधारभूत विश्वासको सक्कली आशयको अनुसरण गर्नेछ ः हामी यो सत्यलाई स्वतः सिद्ध मान्छौँ कि सबै मानिस समान रूपले सिर्जित भएका हुन् । मेरो सपना छ- एकदिन जर्जियाका राता पहाडमा पूर्वदास तथा पूर्वमालिकका छोराहरू बन्धुत्वको टेबुलमा सँगसँगै बस्न समर्थ हुनेछन् । मेरो सपना छ- एकदिन अन्यायको रापले, अत्याचारको तापले असिन-पसिन भएको यो मिसिसिपी राज्य स्वतन्त्रता र न्यायको मरुद्यानमा परिणत हुनेछ । मेरो एउटा सपना छ- मेरा चार नानी एकदिन यस्तो राष्ट्रमा बाँचेका हुनेछन्, जहाँ उनीहरूलाई उनीहरूको छालाको रंगद्वारा होइन, चरित्रद्वारा जाँचपरख गरिनेछ । मेरो एउटा सपना छ- उग्र जातिभेदवादी र ओठबाट हस्तक्षेप र खारेजीका शब्दहरू मात्रै ओकल्ने गभर्नर भएको यो अलावामामा एकदिन साना काला केटाकेटी साना गोरा केटाकेटीसँग दाजुभाइ दिदीबहिनीका रूपमा हात मिलाउनेछन् । मेरो एउटा सपना छ- कुनै दिन प्रत्येक उपत्यका उन्नत हुनेछ, प्रत्येक पहाड र हिमाललाई होचो बनाइनेछ, उखडखाबड जमिनलाई सम्म पारिनेछ र भ्रष्ट ठाउँलाई सुधारिनेछ । यो हाम्रो आशा हो । यो त्यही विश्वास हो, जसका साथ म दक्षिणमा र्फकनेछु । यही विश्वासका माध्यमले हामी निराशाको पहाड फोरेर त्यसबाट आशाको एक पत्थर निकाल्नेछौँ । यही विश्वासका माध्यमले हामी देशका कर्कस कलहहरूलाई भ्रातृत्वको एउटा सुन्दर संगीतमा परिवर्तन गर्न समर्थ हुनेछौँ । यही विश्वासका माध्यमले हामी समर्थ हुनेछौँ- सँगसँगै काम गर्न, सँगसँगै प्रार्थना गर्न, सँगसँगै संघर्ष गर्न, सँगसँगै जेल जान, स्वतन्त्रताका लागि सँगसँगै उठ्न । त्यो दिन, यस्तो दिन हुनेछ, जब ईश्वरका सारा सन्तान एक नयाँ अर्थका साथ यो गीत गाउन समर्थ हुनेछन्, 'मेरो देश, म गाउँछु तिम्रो गीत, स्वतन्त्रताको प्यारो भूमि, म गाउँछु तिम्रै गीत । मेरा पुर्खाहरूले प्राण त्यागेको भूमि, तीर्थयात्रीको अभिमानको भूमि, प्रत्येक हिमाली भेगबाट स्वतन्त्रतालाई गुन्जन दिऊँ ।' अमेरिका महान् राष्ट्र बन्नु छ भने यो सपना साकार हुनैपर्छ । तसर्थ स्वतन्त्रतालाई न्यु ह्याम्पसायरका विलक्षण पहाडी चुचुराबाट गुन्जन दिऊँ । स्वतन्त्रतालाई न्युयोर्कका सर्वशक्तिमान पहाडबाट गुन्जन दिऊँ । स्वतन्त्रतालाई पेन्सिल्भानियाका उचा एलिजेनीहरूबाट गुन्जन दिऊँ । स्वतन्त्रतालाई कोलोराडोका हिउँटोपी पहिरिएका पत्थरिलो भू-भागबाट गुन्जन दिऊँ । स्वतन्त्रतालाई क्यालिफोर्नियाका बांगाटिंगा भीरहरूबाट गुन्जन दिऊँ । यति मात्र होइन, स्वतन्त्रतालाई जर्जियाको ढुंगेपहाडबाट पनि गुन्जन दिऊँ । स्वतन्त्रतालाई टेेनेजीको पहरेदार पहाडबाट पनि गुन्जन दिऊँ । स्वतन्त्रतालाई मिसिसिपीका हरेक पहाडबाट गुन्जन दिऊँ । प्रत्येक हिमाली भेगबाट स्वतन्त्रतालाई गुन्जन दिऊँ । र, जब यो सम्भव हुन्छ, जब हामी स्वतन्त्रतालाई गुन्जन दिन्छौँ, जब हामी यसलाई प्रत्येक उपत्यका र प्रत्येक बस्तीबाट, प्रत्येक राज्य र प्रत्येक सहरबाट गुन्जन दिन्छौँ, हामी त्यो दिनलाई द्रुतगतिमा ल्याउन सक्छौँ, जुन दिन ईश्वरका सारा सन्तान, काला र गोरा, यहुदी र गैरयहुदी, प्रोटेस्टेन्ट र क्याथोलिकहरू हातमा हात मिलाउन समर्थ हुनेछन् र निग्रोका पुरानो धार्मिक गीतका शब्दहरू गुन्गुनाउन समर्थ हुनेछन् ः 'स्वतन्त्र भयौँ, स्वतन्त्र भयौँ, धन्यवाद सर्वशक्तिमान ईश्वर ! आखिर हामी स्वतन्त्र भयौँ ।

नयाँ पत्रीकावाट

प्रचण्ड र उधारो चुरोट

2008-11-21T00:02:00.000-08:00

काठमाडौंको जीवन उनका निम्ति कठिनाइले भरिपूर्ण थियो । पार्टीसँगसँगै घर पनि सम्हाल्नुपर्ने हुँदा आफ्नो संगठनको महासचिव भए तापनि उनको आर्थिक हैसियत भने चिन्ताजनक थियो । श्यामबहादुर भन्छन्, 'उनीहरू हाम्रो घरमा चार वर्षभन्दा बढी समय बसे । प्रतिमहिना घरभाडा पाँच सय ५० रुपैयाँ भए तापनि बेलाबखत त्यो तिर्न उनलाई मुस्किल पर्दथ्यो । तर, त्यो परिवार ज्यादै सरल थियो र हामीलाई कुनै पनि कुरामा कठिनाइ पुर्‍याउँदैनथ्यो । यो उचाइको क्रान्तिकारी नेता उनै हुन् भन्ने कुराको आभास हामीलाई कहिल्यै भएन । उनी त्यस्ता देखिँदैनथे । र, एकदमै सरल व्यक्ति थिए ।'

आर्थिक समस्याका कारण प्रचण्ड चुरोटसमेत उधारोमा किन्दथे, जसको हिसाब बढ्दो हुन्थ्यो । कोठामा खाटसमेत नभएकाले पूरै परिवार भुइँमै सुत्दथे । उनकी पत्नीलाई परिवार र त्यसमा पनि केटाकेटीलाई खाना जुटाउन धौधौ पर्दथ्यो । भान्सामा केही मात्र भाँडाकुँडा थिए । दाहाल परिवारले खाना पकाउने सबै काम एउटै मट्टीतेलको स्टोभमा गर्दथ्यो । घरधनी भन्छन्, 'उनका छोरा प्रकाश र मेरो भतिजो विनोद निकै मिल्दथे । मेरी भान्जी दिलशोभाको पनि उनका छोरीहरू ज्ञानु र गंगासँग राम्रो हेलमेल थियो । त्यसले गर्दा हाम्रा केटाकेटी उनीहरूको कोठासम्म पुग्दथे । उनीहरू भन्दथे, 'पूरै परिवारको खानपिन भन्नु नै भात र सागको झोल थियो ।'

उता चितवनमा समेत प्रचण्डका मातापिता बेघर भएकाले उनलाई आर्थिक रूपले सहयोग गर्न सक्ने अवस्थामा थिएनन् । मुक्तिरामले जेठा छोरालाई भेट्न आउँदा परिवारका निम्ति चामल ल्याउँदैनथे । किनभने, उनको घरखेत वर्षौंअघि नै बेचिइसकेको थियो ।
प्रचण्डका तीनै छोरीहरू बालकुमारीनजिकको सरकारी विद्यालयमा पढ्दथे र उनीहरूको जीवनशैली निकै सरल थियो । बाल्यकालमा प्रकाश आफ्ना बुबा आफ्ना साथीहरूका पिताभन्दा फरक रहेको सोच्दथे ।
'उहाँलाई बिहानीपख कहिल्यै पनि कार्यालय जाने हतारो हुँदैनथ्यो । बरु उहाँ घरमै बस्नुहुन्थ्यो र किताब पढ्दै वा साथीहरूसँग कुनै विषयमा छलफल गर्दै समय बिताउनुहुन्थ्यो ।'

श्यामबहादुरको घरमा भाडामा बसुन्जेल प्रचण्डका पाहुनाहरू बाक्लै हुन्थे र तीमध्ये धेरैजस्तो उनको पार्टी वा भ्रातृ संगठनहरूको क्रान्तिकारी साथीभाइहरू हुन्थे । श्यामबहादुर सम्झन्छन्, 'घरमा नियमित आवत-जावत गर्ने कृष्णबहादुर महरा, बाबुराम भट्टराई र दीनानाथ शर्माको सम्झना त अब पो आउँछ मलाई । त्यतिबेलाका पाहुनाहरू को हुन् भन्ने हामीलाई के थाहा हुनु ? पछि मात्र हामीले यसबारे थाहा पायौं ।'
वामपन्थी राजनीतिमा प्रवेश गरेका बाबुराम भट्टराई नेपालका मेधावी विद्यार्थीहरूमध्ये एक हुन् । गोरखाको बेलबास गाउँमा जन्मेका उनी जीवनमा कहिल्यै दोस्रो भएनन् । चण्डीगढ (भारत) बाट वास्तुशास्त्रमा स्नातक गरेका उनले जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयको स्कुल अफ प्लानिङ एन्ड आर्किटेक्चरबाट सहरी योजनामा विद्यावारिधि गरेका हुन् ।

०४७ सालमा संविधान जारी भएलगत्तै नेकपा (चौथो महाधिवेशन), नेपाल सर्वहारा श्रमिक संगठन, नेकपा (मसाल) र नेकपा (मशाल) बीच एकीकरण भएर नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकता केन्द्र) को जन्म भयो, जसका महासचिवमा प्रचण्ड नै रहे । लामो समयदेखि अनिश्चयबीच गुज्रँदै गरेका कट्टर वाम घटकहरूलाई यस एकीकरणले गति प्रदान गर्‍यो । श्यामबहादुरका भाइ लक्ष्मणबहादुर प्रचण्डको परिवार रहेकै घरमा बस्दथे । त्यसैले यी चार वाम घटकहरूबीच एकीकरणका सम्पूर्ण वार्ता कुम्भेश्वरको यसै घरमा भएको लक्ष्मणबहादुर बताउँछन् । उनी भन्छन्, 'घरमा निकै मानिसहरू आए । उनीहरू पुरानो दरीमा बसेर कुनै विषयमा छलफल गर्दै पूरै दिन कटाए । उनीहरूबीचका कुराकानीको विषय के थियो भन्ने भेद हामीलाई थिएन । उनी -प्रचण्ड) थुप्रै पुस्तक तथा पत्रपत्रिकाहरू पढ्ने गर्दथे । र, एउटै घरमा बस्ने भए तापनि कमै बोल्दथे । त्यसैले जे-जति कुराकानी हुन्थ्यो, उनकी पत्नीसँगै हुन्थ्यो ।'

त्यसैबेलातिर प्रचण्डले 'संविधानसभा : क्रान्तिकारी वा सुधारवादी ?' शीर्षकमा एक पुस्तक लेखे । यो पुस्तकले राजनीतिक वृत्तमा निकै रुचि पैदा गर्‍यो । उनले राजनीतिक रूपले कट्टर पत्रपत्रिकाहरूका निम्ति लेखहरू पनि लेखे ।
०४८ सालको पहिलो आमनिर्वाचनमा सबै राजनीतिक दलहरूले उम्मेदवार खडा गरेपछि उग्रपन्थी नेकपा (एकता केन्द्र) ले समेत आफ्नो राजनीतिक अंग संयुक्त जनमोर्चा (संजमो) लाई अघि सार्‍यो । चुनावमा मतदान उत्साहजनक देखियो । कुल एक करोड १० लाख मतदातामध्ये करिब ७० लाख (६५ प्रतिशत) ले आफ्नो मताधिकार प्रयोग गरे । विधायिकामा तेस्रो स्थान ओगट्दै संजमोले नौ सिट हासिल गर्‍यो । संजमोका विधायकहरूमध्ये कृष्णबहादुर महरा पनि थिए । दुई सय पाँच सदस्यीय सदनमा एक सय १० सिट ल्याउँदै नेपाली कांग्रेस सबैभन्दा ठूलो दल बन्न पुग्यो भने ६९ सिटसहित नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत माक्र्सवादी लेनिनवादी) ले दोस्रो ठूलो दलको हैसियत बनायो ।

निर्वाचन परिणामले राजावादी पार्टीहरूले जनताको समर्थन गुमाएको स्पष्ट संकेत गर्‍यो । ०४८ जेठ १५ मा गिरिजाप्रसाद कोइरालाको प्रधानमन्त्रीत्वमा नेपाली कांग्रेसले सरकार गठन गर्‍यो । सदनको पहिलो बैठक असार ६ गते बस्यो ।
तर, जनताको आशा निराशामा बदलिन लामो समय लागेन । सत्तामा पुगेपछि नेताहरू भ्रष्टाचारमा लिप्त भए र सामन्तले झैं व्यवहार गर्न थाले । त्यसैले प्रचण्ड र उनको पार्टी नेकपा (एकता केन्द्र) तथाकथित प्रजातान्त्रिक सरकारको राज्य सञ्चालनबाट रुष्ट बने ।
प्रचण्ड त्यस अवधिभर उग्र राजनीतिक क्रियाकलापहरूमा निमग्न रहे तापनि उनी एक जिम्मेवार पिताको जिम्मेवारी निर्वाह गर्न कहिल्यै चुकेनन् । ०५० सालमा उनकी जेठी छोरी ज्ञानुको विवाह कुम्भेश्वरकै डेरा गरिएको घरको छतमा आयोजना गरिएको थियो । चितवन घर भएका अर्जुन केसी अर्थात् कमरेड सागर प्रचण्डका जेठा ज्याइँका निम्ति संगठनले जुराएको थियो । श्यामबहादुर सम्झन्छन्, 'त्यो एउटा सामान्य वैवाहिक कार्यक्रम थियो र निम्तालुहरू पनि कमै थिए । हामीहरूलाई त्यसमा बोलाइएको थिएन । त्यसैले यसलाई एक असामान्य विवाह भन्नुपर्ला ।'

विवाहपछि ज्ञानु पतिसँगै चितवनमा बस्न थालिन् । दुई छोरीकी आमा ज्ञानु अहिले भारतको पञ्जाव राज्यको जालन्धरमा बसोबास गर्छिन्, जहाँ उनका पति नेपाली जनअधिकार सुरक्षा समितिका केन्द्रीय सदस्य छन् । नेकपा (माओवादी) को भगिनी संस्थाका पूर्णकालीन सदस्यका रूपमा यो दम्पती कार्यरत छ ।
०५० सालको मध्यतिर प्रचण्डले चितवनका आफ्ना पुराना साथी रामबहादुर थापा (बादल) लाई एउटा दिगो सशस्त्र विद्रोहको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न मध्यपश्चिम नेपालको रोल्पा र रुकुम पठाए । त्यहाँ प्रत्याक्रमण दस्तालाई प्रशिक्षित गर्न बादलले सैनिक अभ्यासहरू गराउनुपर्दथ्यो । पूर्वगोर्खा सैनिकका छोरा भएकाले उनी सैन्य रणनीतिबारे राम्रो ज्ञान राख्दथे ।

तर, ०५१ जेठ ८ गते सैद्धान्तिक मतभिन्नताका कारण संयुक्त जनमोर्चा संसद्मा दुई चिरामा विभाजित भयो । त्यसको दुई महिनापछि प्रधानमन्त्री कोइरालाले संसद्को विघटन गर्दै मध्यावधि चुनावको बाटो खोले ।
संजमोको विभाजनसँगै नेकपा (एकता केन्द्र) समेत मुलुकमा आमूल परिवर्तन ल्याउन हिंसा आवश्यक छ कि छैन भन्ने सवालमा निर्मल लामा र प्रचण्ड गुटमा विभाजित भयो । प्रचण्ड समूहको नेतृत्व बाबुराम भट्टराईले गरे । संजमोका दुवै समूह पार्टीको चुनाव चिह्नको दाबी गर्दै निर्वाचन आयोग पुगे तर नेकपा (एकता केन्द्र) को निर्मल लामा समूह आयोगद्वारा वैधानिक घोषित भयो । यसबाट क्रूद्ध बाबुराम भट्टराईले निर्वाचन आयोगमाथि जाइलाग्दै निर्वाचन बहिस्कारको आह्वान गरे ।

यसै राजनीतिक धक्काबीच प्रचण्डको परिवारमा पनि तनाव उब्जियो । उनकी आमा भवानी अर्बुद रोगका कारण अन्तिम अवस्थामा पुगेकी थिइन् । उनलाई परिवारका सदस्यहरूले काठमाडौंको वीर अस्पतालमा उपचारार्थ पुर्‍याए । र, दुई दाजुभाइ प्रचण्ड र गंगाराम आमाको रेखदेखमा महिना दिनसम्म सँगै रहे । प्रचण्डकी बहिनी अप्सरा भन्छिन्, 'आफ्नो व्यस्तताका बाबजुद उहाँ (प्रचण्ड) आमाको स्याहारसुसारका निम्ति दिनभर अस्पतालमै बस्नुहुन्थ्यो । आमालाई बचाउन उहाँका साथीहरूले समेत कैयौं पिन्ट रगत दिए ।'
भवानी दाहालले अन्तिम श्वास वीर अस्पतालमा फेरिन् । तर, प्रहरी प्रचण्डका पछाडि लागिपरेका कारण उनी अन्त्येष्टिमा सरिक हुन सकेनन् । आमाको अन्तिम संस्कार भाइ गंगारामले गरे ।

[नयाँ पत्रीकामा आज [सुक्रवार] प्रकाशित अनिर्वन रोयको पुस्तक Prachanda : A Unknown Revolutionary को एक अंश। ]

गान्धी र सेक्स

2008-07-29T01:24:00.000-07:00

प्रदीप गिरी

गान्धीलाई मानिसको जीवनको प्रत्येक पक्षमा गहिरो रुचि थियो । त्यसमा पनि उनीलाई सेक्समा विशेष रुचि देखिन्छ । गान्धीजी सेक्स र ब्रह्मचर्यका विषयमा आजीवन प्रयोगरत रहन्थे । एउटा शुद्ध सत्याग्रहीले ब्रम्हचारी हुनुपर्छ भन्ने उनको धारणा थियो । तदनुरूप उनले आप\mनो सत्याग्रही जीवनको प्रारम्भमा नै ब्रह्मचर्यको पालन गर्ने प्रयास थालेका थिए । तर, यो ब्रत पूर्णरूपले सफल हुन सकेन । तर, यसबाट गान्धीको संकल्प झन् कडा भयो । १९०६ मा गएर उनले पूर्ण ब्रह्मचर्यको प्रतिज्ञा गरे । त्यसबेला उनी ३७ वर्षका थिए । पूर्णब्रह्मचर्यको प्रतिज्ञापछि गान्धीजीले सत्याग्रहको नेतृत्व गरे । यो कुरो दक्षिण अपिmकाको हो । यस किसिमको ब्रह्मचर्य भारतका योगी-सन्यासीहरूले लिने गरेको सुनिएको/देखिएको कुरो हो । तर, यस्ता योगी-सन्यासीहरू आइमाईंको छायाँबाट नै पर भाग्दछन् तर, गान्धीजी यस किसिमको पलायनलाई भने कायरताको संज्ञा दिन्छन् । गान्धीजी आफ्नो दैनिक व्यवहारमा आइमाइर्ंसँग तर्सँदैन थिए । अझ आप\mनी स्वास्नीसित सँगै एउटा कोठामा सुत्ने चलन पनि गान्धीले छाडेनन् । यसले गर्दा गान्धीजीलाई अप्ठ्यारो पर्नु स्वाभाविक थियो । निकै पछि उनले राजकुमारी अमृता कौरलाई आप\mनो यस अप्ठ्यारोका बारे पत्रमा लेखेका थिए- 'मलाई सबभन्दा कठिन काम वासनाका उपर विजय प्राप्त गर्नुमा परेको छ । मैले वासनाका विरुद्ध निरन्तर संघर्ष गरिरहेको छु । आजसम्म जेनतेन सफल हुन सकेकोमा म यसलाई एउटा चमत्कार नै ठान्दछु ।' गान्धीजी कामवासनाको मोर्चामा अनेकांै रूपमा संघर्षरत देखिन्छन् । खानपिन र उठबसका बानी-व्यहोराले कामवासनालाई तताउँछ भन्ने गान्धीको निष्कर्ष थियो । मानिसका विभिन्न इन्दि्रयहरू आपसमा अन्तरसम्बन्धित छन् । एउटा इन्दि्रयले अर्कोलाई उत्तेजित गर्दछ । अझ यसमा पनि भोजन र वासनाको गाढा सम्बन्ध हुन्छ । चिल्लो-चाप्ल्ाो, मीठो, मसलेदार खाना र दूधले विशेष गरेर वासना भड्काउँछ भन्ने गान्धीजीको ठहर थियो । यसैले गान्धी आप\mनो खानपिनका मामलामा बडो सतर्क थिए । गान्धीजीले आजीवन खानपिनका बारेमा अनेकांै प्रयोग गरिरहे । यस्ता सबै प्रयोग ब्रह्मचर्यको लक्ष्यलाई ध्यानमा राखेर गरिन्थ्यो । खानपिनबाहेक खालि दिमाग पनि लहडी हुन्छ र कामवासनापट्ट िआकृष्ट हुन्छ । यसैले गान्धी आफूलाई प्रत्येक घडी व्यस्त राख्दथिए । यसबाहेक नियमित स्नान राम-नाम र भजन-प्रार्थनाले पनि आफू आत्म-नियन्त्रणमा रहन सकेको कुरो गान्धीले बताएका छन् । कामवासनाकोे नियन्त्रणका दृष्टिकोणले मानव-शरीरका प्रति सही दृष्टिकोणको विकास बडो आवश्यक छ भन्ने गान्धीजीको धारणा छ । यो शरीर के हो ? शरीरलाई आनन्दको साधन र यसका प्रत्येक इन्दि्रयहरूलाई भोग र तृप्तिको माध्यम सम्भिmने व्यक्तिले कामवासनाबाट मुक्ति प्राप्त गर्न सक्दैन । तर, शरीर, इन्दि्रयहरूको भूमिकाका बारे आप\mनो दृष्टिकोण बदल्न सकिन्छ । त्यसो भएको खण्डमा वासनाका उपर विजय गर्न सजिलो हुन्छ । भन्छन्- 'हाम्रा जनेन्द्रीयहरू यौनतृप्तिका निम्ति मात्र बनेका होइनन् । हामीले यो बुझ्नु आवश्यक छ । वासनाको उपर नियन्त्रण गर्न आवश्यक छ । अनि मात्र वासनाका उपर नियन्त्रण गर्न सजिलो हुनेछ ।' यी र यस्तै अरू प्रयोगमूलक निष्कर्षपछि गान्धीको ब्रह्मचर्य विषयक विचारको विकास हुँदै गयो । गान्धी आप\mना अनुभवबाट अनुशासनका नयाँ नियम र उपनियमहरू बनाउँदै गए । यस क्रममा आप\mना विचारमा अनेकौं सुधार र परिस्कार गरेको कुरा गान्धी उल्लेख गर्दछन् । तर, त्यति हुँदाहुँदै पनि गान्धी आप\mना कमजोरीप्रति जागरुक थिए । उनले १९२६ मा भनेअनुसार उनको शारीरिक ब्रह्मचर्यमा कुनै खोट थिएन । तर, आप\mनो मनलाई पूर्णतः नियन्त्रण राख्न नसकेको कुरा गान्धी स्वीकार गर्दछन् । मनमा बडो नजानिँदो तौरबाट नचाहिँदा विचारहरूले अधिकार जमाउने चेष्टा गरेको कुरो गान्धी बारम्बार उल्लेख गर्दछन् । तर, आप\mनो शारीरिक आत्म-नियन्त्रणका बारे गान्धीलाई पूर्ण आत्मविश्वास थियो । यसैले गान्धी आइमाईसितको सम्पर्क र संसर्गबाट परहेज गर्दैन थिए । खास गरेर आप\mना केही केटीचेलीहरूको काँधमा हात राखेर घुम्नु-हिँड्नु उनीलाई विशेष पि्रय थियो । गान्धीको यस किसिमको बानी-व्यहोरा कतिपय देशवासीलाई मन पर्दैन थियो । विभिन्न मानिसले उनको यस्तो चलनको आलोचना गरे । सेप्टेम्बर १९३५ मा गान्धीले यस्ता आलोचनाको कदर गर्ने निर्णय सुनाए । 'मैले त्यति नगरिदिँदा यिनीहरूको चित्त बुझ्दछ भने बेसै भयो त, म त्यसो नगरी दिउँला' भन्ने गान्धीको भनाइ थियो । तर, गान्धी आप\mनो निर्णयमा अडिग रहेनन् । मात्र दुई वर्षपछि गान्धी आप\mनी पत्नी सुशीला नायर र मनु गान्धीजस्ता केही निकटस्थ युवतीहरूका साथ त्यसरी नै हिँडेको देखिए । मानिसले फेरि आलोचना सुरु गरे । गान्धीले आलोचनाको जवाफ दिए- 'कोसित कसरी हिँड्नुहुन्छ वा हुँदैन, त्यो मेरो आत्माले ठहर गर्ने कुरा हो । अब हुँदाहुँदा यी आलोचनाहरू मेरी स्वास्नी र चेलीबेटीसित हिँडेकोमा पनि टीकाटिप्पणी गर्दछन् भने मलाई केही भन्नु छैन ।' १९३६ को वर्ष भने गान्धीका निमित्त निकै अप्ठ्यारो ठहरियो । अघिल्लो वर्षभरि गान्धीले कठोर परिश्रम गरेका थिए । वर्षभरि नै उनी मुस्किलले दैनिक चार घन्टा सुते होलान् । परिणामस्वरूप डिसेम्बर १९३५ मा उनी बिरामी परे । तर, उनको कठिन दिनचर्यामा कुनै परिवर्तन आएन । फलतः जनवरी १९३६ मा उनी नराम्ररी थला परे । उनी उपचार र विश्रामका लागि बम्बई बस्न थाले । बम्बईमा यस्तै विश्राम कालमा एकपटक फेरि उनमा कामवासनाको उदय भयो । उनले स्वयंमा आफंैले आफूद्वारा प्रकाशित पत्रिका हरिजनमा आप\mनो यस समस्याको सविस्तार वर्णन गरे । त्यस लेखमा आप\mनो कठोर आत्मालोचना गरेका छन् । तिनताक नै उनले आप\mना एउटा साथीलाई तलका कुरा लेखे- 'यो शरीरलाई धेरै पुलपुल्याउनु हुँदैन । यसले खोजेको कुरा खान दिनु खतरनाक छ । अझ परिश्रम नगरी बस्ने हो भने झन् उत्पात नै गर्दछ । मेरा शरीरले उत्पात गरेको कारण राम्ररी मलाई थाहा छ । यसैले अब म डाक्टरको सल्लाह मान्दिनँ । अब डाक्टरले भनेसरह म आराम नगर्ने भएको छु ।' उपर्युक्त कुरा लेख्दा गान्धी ६७ वर्षका थिए । फेरि योभन्दा पनि ठूलो उत्पाद फेरि दुई वर्षपछि भयो । १४ अपि्रल, १९३८ का दिन गान्धीले आफूलाई स्वप्नदोष भएको घोषणा गरे । यसपटक भने उनी दुःखी भए । उनले आप\mनी शिष्या मेडलिन स्टयेडरलाई लेखे- '१४ अपि्रलको यो घृणित, फोहर तथा दुःखदायी घटनाले मलाई चकनाचुर बनाएको छ ।' यसपछि गान्धी ठूलो निराशाको खाल्डोमा खसे । गान्धीलाई एक किसिमको अपराध बोधले निकै दिनसम्म ग्रस्त गर्‍यो । उनको आत्मविश्वास हरायो । यसबाट उनको राजनैतिक कार्यक्षमतमा पनि प्रभावित भएको देखिन्छ । उनले तिनताका नै जिन्नासित लामो र कठिन वार्तालाप गर्नुपर्ने थियो । गान्धीले यो वार्ता गर्न पनि चासो देखाएनन् । उनले जिन्नालाई भेट त गरे तर, वार्ताको महत्त्वपूर्ण अंग नेहरूलाई जिम्मा लगाइयो । मानौं, गान्धीमा पुरानो आत्मविश्वास अब थिएन । गान्धीले आप\mना निकटस्थ सहयोगीसित यो अपि्रल घटनाको विषयमा चर्चा गरे । उनीहरूका नजरमा यो एउटा निजी मामला थियो । यस कुरोको सार्वजनिक चर्चा-परिचर्चा उचित थिएन । तर, गान्धीले मानेनन् । गान्धीले यस घटनाका बारे हरिजनमा एउटा लेख लेखे । गान्धी आफूलाई एउटा सार्वजनिक मानिस ठान्दथिए । सार्वजनिक मानिसको हरेक अनुभव र प्रयोग जनताको सम्पति हुन्छ । यसैले गान्धीले आप\mनो स्वप्नदोष लुकाउन चाहेनन् । उनको लेख हरिजनमा छापिएपछि उनले अनेकांै थरिका सल्लाह पाए । मिराबेन र अमृता कौर गान्धीका नजिकका महिला मित्र थिए । दुवैले गान्धीलाई आइमाईहरूको संगतबाट टाढा रहनुपर्ने सल्लाह दिए । सर्वसाधरण आइमाई मात्र होइन, आप\mनानजिकका नातागोतासमेतबाट पनि टाढा रहनुपर्छ भन्ने उनीहरूको भनाइ थियो । पत्नी वा डाक्टर पनि टाढै रहेकोमा ब्रम्हचारीलाई सजिलो पर्दछ । अझ मिराबेनले अर्को एउटा कुरा थपिन् । अपि्रलको त्यो घटना अनौठो र अस्वाभाविक होइन । गान्धीले सुसुप्तावस्थामा कुनै सँगै सुतेकी महिलाको घाँटीतिर हात पुर्‍याएको उनले देखेकी रहेछिन् । मिराबेनले यसको उल्लेख गरिन् । संक्षेपमा भन्दा गान्धीको कामवासना निर्मूल भएको रहेनछ भन्ने कुरोको यो थप प्रमाण थियो । गान्धीलाई यी सल्लाहले प्रभावित गर्‍यो । कामवासनाको चेतना अब हरायो भन्न साँच्चै गाह्रो रहेछ भन्ने कुरा उनले स्वीकार गरे । सचेतन मनमा कामवासना देखिएन भनेर ढुक्क हुन नहुने रहेछ । मानिसले जान्दानजान्दै पनि कामवासना मस्तिष्कको अँधेरो कुनामा लुकेर रहने रहेछ । गान्धी अब यस अचेतन गतिविधिप्रति पनि सतर्क भए । आप\mनो अचेतन मनको फोहर र अँधेरा कुनालाई साफ-सुग्घर बनाउँन अब गान्धीले विशेष ध्यान दिन थाले । विस्तारै गान्धीको आत्मविश्वास बलियो हुँदै गयो । केही दिनपछि गान्धीको पुरानो दिनचर्या पुनः कायम भयो । गान्धी फेरि महिला कार्यकर्तासँग सामान्य सम्बन्ध राख्न थाले । गान्धी यस्ता महिला कार्यकर्ता सँगसँगै सुत्दथिए । अझ त्यसमध्ये पनि डाक्टर सुशीला नायर र गान्धी एउटै बिछ्यौनामा सुत्थे । यसरी सँगै सुत्दा गान्धी न्यानो महसुस गर्दथिए । यसबाहेक पनि डाक्टर सुशीलाले गान्धीलाई नियमित मालिस गरिदिने अनि नुहाइदिने गर्थिन् । यो प्रक्रिया कहिलेकाँही डेढ घन्टाभन्दा बढीसम्म चल्थ्यो । कहिलेकाँही गान्धी मालिस गर्दागर्दै निदाउँथे । कहिले भने गान्धी मालिसका बेलामा आप\mना निजी सचिव महादेव देसाई तथा प्यारेलाललाई बोलाएर चिठी-पत्र लेख्न लगाउँदथे । जे होस्, गान्धीको जीवन-चर्याले हिन्दुस्तान तथा हिन्दुस्तानबाहिर सधैँ नै चर्को विवाद उत्पन्न गर्‍यो । तिनताका नै गान्धीले प्रेम कण्टक भन्ने महानुभावलाई लेखेका पत्रहरू प्रकाशित भए । गान्धीले प्रेम कण्टकलाई आप\mना कामवासनाका अनुभव र संघर्षहरू बिल्कुलै नांगो र खुलस्त पाराले लेखेका रहेछन् । कण्टकले यी पत्रहरू छपाउने मनसाय गरे । गान्धीले पनि यी पत्रहरूको प्रकाशनमा कुनै आपत्ति देखेनन् । फलतः यी पत्रहरू छापिए । यी पत्रहरू छापिनासाथ भारतका अखबारमा विभिन्न टीकाटिप्पणी सुरु भयो । अक्टोबर १९३९ मा बम्बै क्रोनिकल भन्ने अखबारमा गान्धीको निजी जीवनको भण्डाफोर छापियो । त्यसपछि अरू कट्टरपन्थी हिन्दु अखबारहरू गान्धीका पछि लागे । कतिपय अखबारले गान्धीको धृष्ट कामुकताको घोर निन्दा गरे । अखबारहरूले सुशीला नायरसँगको उनको पापपूर्ण सम्बन्धको विशेष उल्लेख गरे । यस अभियानमा विदेशी अखबारहरू पनि पछि रहेनन् । कतिपय अमेरिकी पत्रकारहरूले गान्धीका अरू आइमाईसँगको सम्बन्धलाई कोट्याए । यस सम्बन्धामा मेडलिन स्लेडको चर्चा आयो । गान्धी र कुमारी मेडलिन स्लेड १९३१ मा सँगै लन्डन गएका थिए । यी अमेरिकी पत्रकारले गान्धी र स्लेडका बीच अनुचित सम्बन्ध रहेको कुरो उनीहरूले उही बेला बुझेको कुरोको संकेत दिए । अझ उनीहरूको अनुमान र कल्पनाको कुनै सिमाना नै थिएन । तर, यसबाट गान्धी किञ्चित मात्र पनि आत्तिएनन् । हरिजन उनको आप\mनो पत्रिका थियो । यी सबै आरोपहरूलाई यथावत् आफ्नो अखबारमा पुनर्मुदि्रत गरे । त्यसपछि त्यस अखबारमा गान्धीको उत्तर छापियो । गान्धीले आप\mना आलोचकलाई प्रमाण मागेर चुनौती दिए । उनले आप\mना पाठकसँग आफ्नो किसिमको संवाद कायम गरे । आप\mनाविरुद्धमा गरिएको धृणा अभिमान कट्टरपन्थी हिन्दुहरूको र खासगरी बाहुनहरूको काम हो भन्ने गान्धीको दृष्टिकोण थियो । महाराष्ट्रका बाहुनहरूको स्वामित्व र सञ्चालनमा रहेको अखबारमा गान्धीकाविरुद्ध सर्वाधिक विषबमन भएको थियो । गान्धीले यो कुरो औँल्याए । तत्पश्चात गान्धीले यस्ता आलोचनाको टेरपुच्छर नलगाउने कुरोको जानकारी दिए । एकातिर त्यस्ता कुराको निन्दा चर्कँदै थियो भने अर्कोतिर गान्धीको स्त्रीसंसर्गमा प्रयोगहरू झन्झन् घनिष्ट र अन्तरंग हुँदै गयो । विगत वर्षमा गान्धी आप\mना महिला सहकर्मीसित एउटै कोठामा सुत्दथिए । तर, तिनीहरूको बिछ्यौना फरक हुन्थ्यो । तर, यता आएर गान्धीले एउटै बिछ्यौना प्रयोग गर्न थालेका थिए । अब झन् गान्धीको प्रयोग अर्को खुट्किलोमा उक्लियो । अब गान्धीले आप\mना महिला सहकर्मीसित नांगै सुत्ने निर्णय गरे । फेबु्रअरी २२, १९४४ मा गान्धीकी पत्नीको देहान्त भयो । कदाचित् त्यसपछि नै गान्धीको नयाँ प्रयोग थालिएको हुनुपर्दछ । यकिन भन्न गाह्रो छ । अपि्रल १९४५ मा उनले यस विषयमा पत्र लेखेको पाइन्छ । बिडलालाई लेखिएको उक्त पत्रमा उनले महिला वा युवतीहरूको उल्लेख गरेका छन् । यिनीहरू गान्धीसित निर्वस्त्र सुतेका थिए । यस्ता नामहरूमा सुशीला नायर, प्रभावती, मनु गान्धी, आभा गान्धी सामेल थिए । लीलावती, राजकुमारी अमृता कौर र अरू पनि अनेकांै महिलाको उल्लेख आउँछ । यी पछिल्ला श्रेणीका आइमाईका बारेमा भने मात्रसँगै सुतेका हुन् वा नांगै सुतेका हुन् भन्न गाह्रो छ । फेरि यस किसिमको सह-शयन एउटा प्रयोगको रूपमा गरिँदै छ भन्ने जानकारी पनि सबैलाई थियो/थिएन, यकिन छैन । गान्धीका कतिपय मित्र र सहयोगीहरूले यस किसिमको क्रियाकलापको घोर विरोध गरे । उनीहरूलाई गान्धीको निर्दोषितामा शंका थिएन । गान्धीका इरादा उच्च थिए भन्ने कुरो पनि उनीहरूलाई स्वीकार थियो । तर, मानिसले कुनै पनि काम गर्दा यस कामको प्रभाव अरूका उपर के पर्छ त्यो पनि हेर्नुपर्दछ । गान्धीको देखासेखी गरेर अरूले पनि त्यस्ता प्रयोग गर्न थाल्छन् । फेरि यसै पनि सर्वसाधारण मानिस वा समाजले यस्तो कदमलाई कहिले पनि उचित मान्दैन । यस्ता कदमबाट गान्धीको लोकपि्रयता समाप्त हुने ठूलो खतरा छ, आदि-आदि । गान्धीले यी सब आलोचना सुने । तर, उनको चित्त बुझेन । गान्धीले आफूले कहिले पनि सामाजिक विधिविधानको विशेष वास्ता नगरेको कुरोप्रति उत्तरमा बताए । यसै पनि हिन्दु समाजले हरिजन वा मुसलमानलाई पटक्कै सहँदैन । तर, गान्धीका निमित्त हरिजन वा मुसलमान दुवै अत्यन्त पि्रय थिए । उहिले विद्यार्थी अवस्थामा नै स्वमूत्रपान गरेबापत उनले जातिच्यूत हुनुपरेको थियो । पछि उनले आप\mनो आश्रममा एउटी अछुत आइमाईलाई शरण दिएका थिए । हिन्दुहरू त्यसमा पनि आगो भए । तर, त्यस्ता हिन्दुसँग आफू कहिल्यै नडराएको कुरा गान्धीले सगर्व बताए । अब सेक्ससम्बन्धी आप\mनो यो महत्त्वपूर्ण प्रयोग गर्न छोड्ने कुरामा गान्धी झन् अडिग थिए । कट्टरपन्थी हिन्दुले कुरा काटे भन्दैमा गान्धी डराउनेवाला थिएनन् । हो, आप\mना निकटस्थ सहयोगीको भावनाका बारे सोच्न गान्धी तयार थिए । त्यसैले गान्धीले तत्कालका लागि आप\mनो प्रयोग स्थगन गरे । तर, केही समयको पुनर्विचारपछि गान्धी फेरि आफ्नो पुरानो निष्कर्षमा पुगेको देखिन्छ । मार्च १९४५ मा गान्धीले मुन्नालाल साहलाई पत्र लेख्दा तलको कुरा लेखे- 'म जे छु, मलाई समाजले यसो भन्छ, उसो भन्छ भनेर सम्झाउँने कोसिस गर्नु बेकार छ ।' क्रमश.....

साभार : नया पत्रिका